Blanco stemmen en democratie: een wake-up call?

12/03/2024

Brussel, dinsdag 12 maart 2024. Met nog een maand te gaan tot de deadline voor de kandidatenlijsten voor de verkiezingen van 9 juni, kondigde de pas opgerichte Partij BLANCO vanochtend vol trots aan dat ze de benodigde handtekeningen heeft verzameld om op te komen in alle 11 federale kieskringen. Het ideale moment om even stil te staan bij de groeiende trend van blanco stemmen en onthoudingen in de afgelopen jaren, en om oplossingen aan te reiken om de kloof tussen burgers en politiek te dichten.

De Belg voelt zich niet langer vertegenwoordigd

Alle cijfers bevestigen het. Of het nu gaat om het onderzoek De Stemming aan Vlaamse zijde, waaruit blijkt dat 34% van de respondenten zich door niemand vertegenwoordigd voelt, of om ‘de Sociale Barometer’2 in Wallonië, die een dalende tevredenheid aantoont over het functioneren van de Belgische of Waalse democratie tussen 2018 en 2023 (van 49,6% naar 25,6%), overal zien we de betrokkenheid afnemen.

En dat is niet verwonderlijk als je bedenkt dat tijdens deze legislatuur 1 op de 5 Belgen niet heeft gestemd op de mensen die hen in de Kamer vertegenwoordigen. Dit komt overeen met 30 zetels, wat resulteert in een financiering van meer dan 25 miljoen euro3 en oververtegenwoordiging van partijen waar de burgers hun vertrouwen niet aan hebben gegeven.

Het is dan ook geen verrassing dat het aantal blanco stemmen (+6,09% tussen 2014 en 2019) en de onthoudingen (+11,5% in dezelfde periode) toenamen4.

Burgers en politiek verzoenen

De Belg voelt zich steeds minder vertegenwoordigd, dat is duidelijk. Maar hoe kunnen we de niet-stemmers weer naar de stembus krijgen? Hoe kunnen we degenen die blanco of ongeldig stemmen motiveren om een effectieve stem uit te brengen? Ze moeten het gevoel hebben gehoord te worden. En op dit moment zijn ze niet meer dan een statistiek die op de avond van de verkiezingen wordt besproken en daarna vergeten wordt bij de zetelverdeling.

Een voorstel dat aanslaat…

In slechts enkele weken is het Partij BLANCO gelukt om meer dan de helft van de benodigde handtekeningen van burgers te verzamelen, terwijl andere nieuwe partijen nog steeds worstelen om handtekeningen te verzamelen. Dit is op zichzelf al een teken van enthousiasme bij de burgers.

Nog veelzeggender is dat, ondanks twijfels over de steun die deze kleine partij zou kunnen vergaren voor het voorstel van de niet-toegewezen zetel, ze erin geslaagd is om de handtekeningen te krijgen van 3 uittredende parlementsleden die samen 58.879 voorkeurstemmen ontvingen. Hierdoor kon Partij BLANCO haar lijsten een maand voor de officiële deadline valideren.