Kan een lege zetel de democratie redden?

26/10/2023

Mechelen, dinsdag 26 oktober 2023. Als we de recente studie, gepubliceerd in KnackLe Vif, mogen geloven, voelt 56% van de Belgen zich niet vertegenwoordigd door onze regering. Toeval of niet: precies hetzelfde percentage gelooft dat onze democratie in gevaar is. Waar komt dit gevoel vandaan en wat kan er aan gedaan worden? Een nieuwe partij stelt voor om, diegenen voor wie geen enkele partij voldoet, effectief te laten vertegenwoordigen door lege zetels.

Hoe democratisch zijn onze verkiezingen?

Bij de laatste federale verkiezingen was 1 Belg op 5 niet vertegenwoordigd in de zetelverdeling in de Kamer. Met de blanco stemmen, ongeldige stemmen, onthoudingen en stemmen voor partijen die te klein zijn om een zetel te bemachtigen samengeteld, schonk 20,4% van de burgers haar stem (en de daaraan gekoppelde zetels) aan de overige 79,6%.

Als het hun bedoeling is om de meerderheid te vertrouwen, dan is dat doel bereikt. Maar voor zij die willen duidelijk maken dat ze het niet eens zijn met het gevoerde beleid, is deze manier van werken contraproductief. Het versterkt feitelijk alle gekozen partijen, door hen meer zetels aan te bieden dan ze daadwerkelijk hebben verdiend, ook al hebben ze deze kiezers niet kunnen overtuigen.

Een niet-toegewezen zetel, welk verschil maakt dat?

Eén stem is in de Kamer 4,93 euro waard. Als u niet stemt, blanco of ongeldig stemt, zal dit geld geen enkele partijkas toekomen. Wel zorgt een parlementslid jaarlijks voor 65.500 euro aan subsidies voor zijn partij. Wetende dat de zetels altijd voor 100% worden herverdeeld, dragen blanco en ongeldige stemmen daarom bij aan de financiering van de partijen, op dezelfde manier als de thuisblijvers en de stemmen voor partijen die de kiesdrempel niet hebben bereikt.

Laat ons de regels veranderen door een nieuwe optie op het stembiljet toe te laten: de niet-toegewezen zetel. Het bestaan binnen het parlement van een niet-toegewezen zetel zou de vertegenwoordiging van àlle stemmen van de burgers mogelijk maken, ook die van de kiezers die (nog) niet overtuigd zijn.

Bovendien zou zulk een zetelverdeling, die ook rekening houdt met niet-toegewezen zetels, het directe gevolg hebben dat de partijsubsidies eerlijker verdeeld zouden zijn en dichter bij de werkelijkheid zouden staan: de partijen zouden hun dotaties ontvangen op basis van de daadwerkelijk gewonnen stemmen.

Het effect van een dergelijke maatregel zal niet alleen de democratische werking versterken, maar zal ook beter zijn voor de burger, omdat het partijen zal aanmoedigen om, met hun verloren dotatie als incentive, zich af te vragen hoe ze de ontgoochelde kiezer terug kunnen overtuigen. Dit alternatief is, opnieuw volgens de Vif/Knack-studie, de wens van de helft van de Belgen.

Dit is de ambitie van de Blanco-partij, die druk bezig is met het samenstellen van lijsten in elk van de elf kieskringen. Het enige punt van hun programma is dat er stemmen van wantrouwen mogelijk zijn, vertegenwoordigd door niet-toegewezen zetels in het Parlement. Het is ook de enige partij die zich voorneemt te ontbinden van zodra haar doel is bereikt. Intussen verbinden de kandidaten zich ertoe bij elke zitting aanwezig te zijn en hard te werken aan de wijziging van de Grondwet, zich te onthouden van alle andere onderwerpen en geen coalitie te vormen. Op die manier wordt een niet-toegewezen zetel gesimuleerd in afwachting van de wijziging van de Grondwet.